Lampje inbouwspot vervangen: zo haalt u het eruit, ook zonder veerring

Zet de groep in de meterkast uit en laat de spot afkoelen. Zit er een veerring onder het lampje, knijp dan de twee oogjes naar elkaar en haal de ring eruit. Zonder ring draait u een GU10-lampje met een zuignap een kwartslag linksom los, of trekt u de hele spot recht naar beneden.

Een inbouwspot die niet meer brandt, lijkt vaak een gesloten geheel: geen schroefje, geen lipje, alleen een gladde rand in het plafond. Wie dan met een schroevendraaier gaat wrikken, beschadigt eerst de gipsplaat. Hieronder leest u hoe u het type herkent, hoe het lampje er zonder schade uit komt, en welk lampje u terugplaatst, want dat bepaalt het licht in de kamer.

Welke inbouwspot heeft u? Vier manieren om bij het lampje te komen

Kijk eerst, met een zaklamp schuin langs het plafond. Wat u aan de rand ziet, verraadt hoe de spot opengaat.

Wat u ziet	Zo herkent u het	Zo komt u bij het lampje
Veerring	Een dunne draadring vlak onder het lampje, met twee oogjes naast elkaar	Oogjes naar elkaar knijpen, ring eruit, het lampje zakt naar u toe
Draairing	Een losse rand met twee nokjes of inkepingen	Een klein stukje linksom draaien, vaak een achtste slag, en afnemen
Gladde rand, geen ring	Het lampje ligt vlak achter de rand, nergens een ring of inkeping	Een GU10 met een zuignap losdraaien, anders de hele spot uit het plafond
Geïntegreerde led	Matte kunststof voorkant zonder los glas, een vermogen in watt maar geen fitting in de gegevens	Er is geen lampje: de hele spot gaat eruit

Een kantelbare spot is een variant van een van de eerste drie: de kop draait in een kogelgewricht. Zet hem eerst recht, naar beneden gericht, want op een scheve kop forceert u het gewricht en blijft de rand in het gat haken. Wilt u nieuwe spots plaatsen, lees dan onze gids over inbouwspots.

Stroom eraf, en laat de spot afkoelen

Aan een spot werkt u spanningsloos, ook voor een lampje. De lichtschakelaar is niet genoeg: is hij verkeerd aangesloten, dan onderbreekt hij de nul in plaats van de fase.

1. Zet de groep van de verlichting uit in de meterkast en plak er tape over, zodat niemand hem terugzet.
2. Stel ter plaatse vast dat er geen spanning is, met een spanningstester die u eerst op een werkend stopcontact heeft geprobeerd.
3. Laat een halogeenlampje afkoelen: een GU10 van 50 W en zijn reflector blijven lang heet, wij rekenen op tien tot vijftien minuten.
4. Werk op een stevige trap, met beide handen vrij en een hoofdlamp.

Uitschakelen, beveiligen tegen herinschakelen en spanningsloosheid vaststellen zijn de eerste veiligheidsregels van NEN-EN 50110-1, waarop NEN 3140 voortbouwt. Laat de spot nooit aan zijn draden hangen: de klemmen zijn niet gemaakt om gewicht te dragen. Hoe u een armatuur veilig loskoppelt en aansluit, leest u in ons stappenplan lamp aansluiten.

Lampje uit een spot zonder ring: zuignap, tape of de hele spot eruit

Geen ring te zien? Dan zit het lampje in een vaste GU10-fitting en draait het er gewoon uit, of moet de spot als geheel uit het plafond.

Eerst draaien, met een zuignap. Een klein zuignapje, van een glaszuiger of een reparatieset voor schermen, hecht op een schoon, glad en koud lampje. Druk licht aan, draai een kwartslag linksom en trek. Draait er niets, of draait de hele spot mee, forceer dan niet: de spot moet eruit.

Tape als de voorkant bol of mat is. Daarop houdt een zuignap niet. Plak twee stroken stevige ducttape kruiselings op de rand en vouw de uiteinden tegen elkaar tot een lus.

Snijd de verfrand los. Is het plafond na de montage geverfd, dan plakt een randje verf de spot aan de plaat. Ga er met een afbreekmes rondom langs, plat tegen het plafond, anders neemt de spot een stuk stucwerk mee.

Trek recht naar beneden. Stevig en gelijkmatig, nooit met een schroevendraaier als hefboom tegen de plaat: het gips geeft eerder mee dan de veer, en het gat wordt te groot voor de rand. Na een centimeter schuift u twee vingers achter de rand; de klemveren klappen tegen de behuizing en de spot komt mee.

Ligt er isolatiemateriaal over de spot, trek dan langzamer en draai hem licht heen en weer. Knelt een afdekkap of inbouwdoos boven de spot de rand, trek dan recht, zonder te draaien. En in de badkamer zit er vaak een rubberen afdichting rond de rand of het glas: snijd die niet door en laat hem bij het terugplaatsen goed aansluiten, anders klopt de IP-waarde van de spot niet meer.

GU10, GU5.3 of GX53: zo wisselt u het lampje per fitting

Hangt de spot los of ligt de veerring eruit, dan ziet u een van deze drie fittingen.

• GU10, op 230 V rechtstreeks van het net. Twee dikke pinnen met een verdikt uiteinde, 10 mm uit elkaar. Druk het lampje licht in, draai een kwartslag linksom en het komt los; terug gaat het met een kwartslag rechtsom.
• GU5.3, op 12 V via een transformator boven het plafond. Twee dunne pinnen, 5,33 mm uit elkaar. Dit lampje draait niet: u trekt het recht uit de fitting, licht wiegend.
• GX53, een platte schijf met twee pinnen op 53 mm, in extra platte spots. Hij gaat met een kwartslag in en uit, zoals een GU10.

In veel spots met veerring hangt de fitting los aan zijn draadjes op het lampje, en komt het lampje met fitting en al naar beneden: houd de fitting vast en draai of trek het lampje eruit, zonder aan de draadjes te rukken. Is de fitting zwart of gesmolten, of blijft de voet erin vastzitten, dan vervangt u de fitting zelf, met dezelfde voorzorgen als bij een fitting vervangen. Twijfelt u welke u heeft, dan helpt ons overzicht van de fitting van een lamp.

Vervangt u een GU5.3-halogeenlampje door led, kijk dan ook naar de transformator. Een halogeentransformator heeft vaak een minimale belasting, en een ledlampje van enkele watt blijft daaronder: dan gaat het knipperen. De oplossingen staan in ons artikel over een led lamp die knippert.

Terugplaatsen gaat stap voor stap in omgekeerde volgorde: klemveren tegen de behuizing duwen, spot in het gat, aandrukken tot de rand tegen het plafond ligt.

Geïntegreerde led: dan vervangt u de hele inbouwspot

Bij een spot met geïntegreerde led zitten de leds en hun voeding vast in de behuizing: er valt niets los te draaien. U herkent hem aan een vermogen in watt zonder fitting in de gegevens.

De hele spot vervangen blijft meestal een klus voor uzelf. Haal hem uit het plafond zoals hierboven; boven de plaat zit vaak een snelkoppeling of een losse driver met een stekkertje. Losmaken, de nieuwe spot aankoppelen, terugplaatsen. Zitten er losse draden in een verbindingsklem en heeft u nog nooit een armatuur aangesloten, laat dat dan aan een installateur over.

Drie maten moeten kloppen: de zaagmaat van het gat, de inbouwdiepte boven de plaat en de kleurtemperatuur van de spots ernaast. Is het nieuwe model kleiner dan het gat, dan dekt een spot met een bredere rand het af. Of u stapt over op opbouw: een plafondlamp met spots komt op het bestaande lichtpunt, zonder nieuw gat, en neemt GU10-lampjes die u daarna in een halve minuut wisselt.

Het lampje dat u terugplaatst, bepaalt het licht in de kamer

Dit punt slaan de meeste stappenplannen over. Een spot verlicht geen kamer, maar een kegel: twee lampjes met evenveel lumen en dezelfde fitting geven een heel ander beeld als hun bundel niet even breed is.

De stralingshoek eerst. Onder een plafond van 2,50 m, op 1,60 m boven een werkblad, maakt een bundel van 24° een lichtvlek van 68 cm, een bundel van 36° een vlek van 1,04 m, van 60° een vlek van 1,85 m en van 90° een vlek van 3,20 m. De verlichtingssterkte in het midden zakt mee: met 24° als uitgangspunt houdt 36° nog 43 % over, 60° 14 % en 90° nauwelijks 5 %. Wie een lampje van 36° door een van 60° vervangt, geeft het werkblad dus ongeveer een derde van het licht, bij hetzelfde aantal watt. Een smalle bundel dient om te accentueren, een brede voor algemeen licht, zoals licht.de het onderscheidt. De stralingshoek staat meestal op de verpakking.

Dan de kleurtemperatuur. In een rij spots valt één lampje met een andere tint meteen op, omdat het oog twee vlekken naast elkaar vergelijkt. Lees de kelvin af op het oude lampje of op een buur die nog brandt, en houd die aan: 2.700 K in de woonkamer, 3.000 K in de gang, 4.000 K boven het werkblad. Ons artikel over kleurtemperatuur zet het per kamer op een rij. Voor de kleurweergave geldt sinds 1 september 2021 een minimum van 80 voor lichtbronnen in de EU; boven het werkblad en bij de spiegel raden wij 90 of meer aan.

En de dimmer. Hangen de spots aan een dimmer, dan moet het nieuwe lampje dimbaar zijn, en dat staat op de verpakking. Eén niet-dimbaar lampje kan ook de andere spots aan dezelfde dimmer laten flikkeren. Spots dimmen alleen maakt trouwens nog geen sfeerverlichting: daarvoor horen er lage lichtbronnen bij.

Ons advies: schrijf, nu u het nieuwe lampje in handen heeft, op een etiket in de meterkast welke fitting, hoeveel lumen, welke stralingshoek en hoeveel kelvin het heeft. Zo weet u bij het volgende lampje wat u moet kopen, zonder de spot eerst uit het plafond te halen.

Veelgestelde vragen: lampje inbouwspot vervangen

Bronnen

• NEN-EN 50110-1 en NEN 3140, bedrijfsvoering van elektrische installaties: vrijschakelen, beveiligen tegen herinschakelen, spanningsloosheid vaststellen. NEN
• NEN 1010, deel 7-701, ruimten met een bad of douche: zone-indeling en eisen aan de verlichting per zone. NEN
• IEC 60061-1, lampvoeten en lamphouders: normbladen van de GU10, de GU5.3 en de GX53. Internationale Elektrotechnische Commissie
• Verordening (EU) 2019/2020, ecodesigneisen voor lichtbronnen: kleurweergave-index van minstens 80, van toepassing sinds 1 september 2021. Europese Commissie
• Gericht licht en stralingshoek: smalle bundel voor accentlicht, brede bundel voor algemeen licht. licht.de