Fitting vervangen: zo krijgt u een lampfitting open zonder hem te breken

Een fitting vervangen begint ermee dat u hem heel openkrijgt. Trek de stekker eruit of zet de groep uit, en controleer dat er geen spanning meer is. Draai lamp en kapring los, druk het palletje op de naad in met een kleine platte schroevendraaier en draai tegelijk de mantel linksom. Een klikfitting opent u via twee inkepingen.

In het Nederlands betekent fitting twee dingen: de voet van de lamp, met zijn code E27 of E14, en de houder in het armatuur waar die voet in draait. Dit artikel gaat over die houder, de lampfitting. Hij gaat meestal stuk doordat iemand hem met kracht opent in plaats van op de juiste plek. Welke codes en maten er bestaan, staat in ons overzicht van de fitting van een lamp.

Welke fitting heeft u? Herken het type voordat u gaat wrikken

Kijk eerst. Drie dingen verraden het type: schroefdraad aan de buitenkant van de mantel, een naad tussen twee delen, en een lipje, een inkeping of een schroefje.

Type fitting	Zo herkent u hem	Zo gaat hij open
Schroeffitting met palletje, kunststof, E27 of E14	Buitendraad met kapring, een naad tussen mantel en kap, een klein lipje op die naad	Kapring eraf, palletje indrukken, mantel linksom
Klikfitting	Geen schroefdraad tussen de delen, twee inkepingen tegenover elkaar onderaan	Platte schroevendraaier in de inkepingen, één kant na de andere
Porselein of metaal	Zwaarder, een of twee schroefjes op de zijkant of onderin	Schroefjes los, zonder te wrikken
Aangegoten fitting	Eén geheel met het snoer, zonder naad of schroef	Gaat niet open: snoer en fitting samen vervangen
GU10 of G9	Twee gaatjes in plaats van schroefdraad, keramiek met vaste draadjes	Als geheel vervangen, met verbindingsklem

De schroeffitting met palletje is het gewone type in snoerpendels, staande lampen en hanglampen met een E27-lamp. Het palletje is een beveiliging: het zet de twee delen op slot, zodat u bij het in- of uitdraaien van een lamp niet de fitting zelf uit elkaar draait. Daarom gaat hij niet open als u alleen maar draait.

Stroom eraf, en controleer het echt

Aan een fitting werkt u alleen spanningsloos. Bij een lamp met snoer trekt u de stekker uit het stopcontact. Zit de lamp vast aan plafond of muur, dan zet u de groep uit in de meterkast; vaak hangen er meer lichtpunten aan één groep dan u denkt, zoals ons artikel over hoeveel lampen per groep laat zien. Plak tape over de groepsschakelaar en stel ter plaatse vast dat er geen spanning is, met een tweepolige spanningstester die u eerst op een werkend stopcontact heeft geprobeerd.

De lichtschakelaar alleen volstaat niet. Een installatie volgens NEN 1010 onderbreekt met de schakelaar de fase, maar bij een verkeerd aangesloten schakelaar is het de nul, en dan staat de fitting onder spanning terwijl de lamp uit is. Uitschakelen, beveiligen tegen herinschakelen en spanningsloosheid vaststellen: dat zijn de eerste drie veiligheidsregels van NEN-EN 50110-1. Moet de hele lamp van het plafond af, volg dan in omgekeerde volgorde ons stappenplan voor lamp aansluiten en ophangen.

Schroeffitting openen: palletje in, mantel linksom

Een schroeffitting opent u stap voor stap, van buiten naar binnen. Meer dan een kleine platte schroevendraaier heeft u niet nodig.

1. Haal de lamp eruit en draai de kapring linksom los, de geribbelde ring die de lampenkap of het glas vasthoudt. Ondersteun de kap, anders valt hij.
2. Zoek het palletje op de naad tussen de mantel, het deel met de schroefdraad, en de kap, waar het snoer in gaat. Het is een lipje van een paar millimeter, soms in een uitsparing: gebruik een zaklamp.
3. Druk het in en draai tegelijk. Duw het palletje met een kleine platte schroevendraaier naar binnen en draai met de andere hand de mantel linksom van de kap, zoals een deksel van een pot. Houd het ingedrukt tot de eerste slag gemaakt is.
4. Zit hij muurvast, dan is hij te stevig dichtgedraaid. Druk het palletje dieper in en geef de mantel grip met een rubberen huishoudhandschoen. Geen tang: de kunststof vervormt, en de lamp zit daarna scheef.
5. Maak de draden los. Bij schroefklemmen draait u het schroefje een halve slag los. Bij steekklemmen, de fitting zonder schroefjes, steekt u een kleine schroevendraaier in het gleufje naast de draad en trekt u tegelijk. Alleen trekken beschadigt de veer.

Ons advies: maak een foto voordat u iets losmaakt. Dan ziet u bij het terugplaatsen welke draad waar zat.

Klikfitting, porselein en aangegoten: zo gaan ze open

Een klikfitting heeft geen schroefdraad: de twee helften klikken op elkaar. Steek het lemmet van een kleine platte schroevendraaier in een van de twee inkepingen onderaan de mantel, draai een kwartslag om het lipje naar buiten te duwen en trek de helften iets uit elkaar. Doe hetzelfde aan de andere kant. Wrik nooit op de rand: de lipjes zijn dun, ze breken af, en zonder lipje blijft de fitting niet meer dicht.

Bij een porseleinen fitting, in oudere of warme armaturen, draait u de schroefjes los en neemt u de delen uit elkaar zonder te wrikken: porselein buigt niet, het barst. Draai ze bij het terugplaatsen vast tot ze aanliggen, niet harder.

Ziet u geen naad, inkeping of schroefje, dan is de fitting aangegoten aan het snoer en niet gemaakt om open te gaan: u vervangt snoer en fitting samen. Ook de keramische fittingen van spots en G9-lampjes, met vaste draadjes, worden als geheel vervangen; bij een spot op 12 V blijft de transformator zitten.

De fitting van een staande lamp of hanglamp vervangen

Bij een staande lamp of tafellamp zit de fitting meestal op een nippel, een holle draadstang bovenop de lamp, waar het snoer doorheen loopt. Stekker eruit, fitting openen, draden losmaken, de oude fitting van de nippel draaien en de nieuwe erop zetten: meer is het niet. Neem dezelfde uitvoering terug, een kap met binnendraad voor een nippel of een kap met trekontlasting voor een snoerpendel.

Sluit de bruine draad aan op de klem van het middencontact, het metalen lipje onderin, en de blauwe op die van de schroefhuls: wie een lamp losdraait, raakt dan eerst de huls, die aan de nul hangt. Bij een lamp met stekker is dat geen garantie, want een randaardestekker past in twee standen in het stopcontact en de fase kan net zo goed op de huls uitkomen. Behandel beide draden als spanningvoerend.

Een metalen armatuur met een geel-groene draad is van klasse I, zoals onze industriële plafondlamp van hout en metaal met verstelbare spots. Die draad gaat naar de aardklem van het armatuur, niet naar de fitting, en moet daar terug. Een armatuur van klasse II, zoals onze hanglamp met gekleurde fitting, heeft geen aarddraad. Zet ook het snoer weer vast in de trekontlasting: zo komen een ruk aan het snoer en het gewicht van een hanglamp niet op de klemmen terecht.

Een hanglamp aan het plafond heeft geen stekker: het snoer is in het lichtpunt met een kroonsteen of verbindingsklemmen aangesloten. Voor een nieuwe fitting hoeft u daar niet aan te komen, zolang de groep uit is. Krijgt het plafond binnenkort de kleur van de muren, zoals bij color drenching, verf dan ook de buitenkant van de plafondkap mee: een witte kap valt op een donker plafond van ver op. Hangt de lamp verkeerd, dan kunt u de lamp verplaatsen aan het plafond zonder hak- en breekwerk.

Wat er breekt als u forceert

Het palletje breekt af als u de mantel rond draait zonder het in te drukken: de fitting gaat open, maar blijft daarna niet meer op slot en draait bij de volgende lampwissel mee los. De lipjes van een klikfitting breken als u op de rand wrikt, en lijmen houdt niet. De mantel vervormt onder een tang, en een scheef aangedraaide kapring beschadigt de schroefdraad. Het middencontact wordt plat als een lamp te hard wordt ingedraaid en veert niet vanzelf terug. Een steekklem waaruit een draad is gerukt, houdt de volgende draad niet meer vast.

Een fitting die verkleurd, vervormd of bros is, vervangt u altijd, ook als hij nog werkt: hij heeft te warm gestaan. Onder een glazen dak gebeurt dat sneller, want daar loopt de temperatuur ’s zomers hoog op: lees in onze gids over veranda verlichting waar u dan op let.

De fitting bepaalt de lamp, en dus uw licht

Dit slaan de meeste handleidingen over: een fitting bepaalt welke lamp erin kan, hoeveel vermogen het armatuur verdraagt en hoe warm het geheel wordt, en daarmee welke verlichting u in de kamer krijgt.

Eerst de voet. Vervang altijd door hetzelfde type: in een E27 past alleen een E27-lamp, in een E14, de kleine of smalle fitting, alleen een E14. Een grotere fitting in een armatuur dat voor een kleinere is getekend, past zelden: de lamp steekt verder uit, komt dichter bij het glas en verblindt. Onze design wandlamp van wengéhout en mat glas is ontworpen voor één E14-lamp van maximaal 10 W led.

Dan het vermogen. Artikel 1 van NEN-EN-IEC 60238, de norm voor Edison-fittingen, zegt dat de norm uitgaat van de veronderstelling dat E14-fittingen dienen voor lampen met een stroom van hoogstens 2 A, E27-fittingen voor lampen tot 4 A en E40-fittingen voor lampen tot 16 A, of 32 A als de nominale spanning niet boven de 130 V ligt. Dat is een aanname over de stroom van de lampen, geen stroomwaarde van de fitting. Voor de hoogste temperatuur van een fitting in een armatuur verwijst dezelfde norm naar de armatuurnorm IEC 60598. De grens is dus warmte, en die bepaalt het armatuur als geheel. Daarom staat op de productpagina een waarde als max. 15 W led, zoals bij onze hanglamp met gekleurde fitting: houd u daaraan, ook als een losse fitting meer zou verdragen.

Ten slotte de warmte. Een fitting die geel wordt of naar warm plastic ruikt, krijgt meer warmte dan het armatuur kan afvoeren. Een ledlamp lost dat bijna altijd op: volgens de Europese tabel van gelijkwaardigheid geeft een lamp van 806 lumen evenveel licht als een gloeilamp van 60 W, en een ledlamp haalt die 806 lumen met ongeveer 6 tot 7 W, zoals onze lumen watt tabel uitrekent. Kies meteen de lichtkleur, warmwit van 2.700 tot 3.000 K voor woonkamer en slaapkamer, zoals ons artikel over kleurtemperatuur uitlegt. Hangt de lamp aan een dimmer, neem dan een lamp die dimbaar is: dat bepaalt de lamp, niet de fitting.

Een lamp die knippert of uitvalt als u ertegenaan stoot, heeft vaak een contactprobleem in de fitting, geen kapotte lamp. Het middencontact is plat gedrukt en raakt de voet nog maar net: het contact gaat aan en uit, het licht hapert. Stroom eraf, en buig het lipje met de punt van een kleine schroevendraaier een paar millimeter omhoog. Blijft het knipperen, dan zit de oorzaak elders: een dimmer die niet bij led past, een versleten driver of een losse klem. Lees dan wat u doet als een led lamp knippert.

Past de lamp zelf niet meer bij de kamer? Een pendel hanglamp maakt van de fitting een zichtbaar deel van het ontwerp, en een gloeilamp wandlamp sluit u aan op dezelfde twee draden die u net heeft leren losmaken.

Veelgestelde vragen over een fitting vervangen

Bronnen

• NEN 1010, veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties: de schakelaar onderbreekt de fase. NEN
• NEN-EN 50110-1 en NEN 3140, bedrijfsvoering van elektrische installaties: vrijschakelen, beveiligen tegen herinschakelen, spanningsloosheid vaststellen. NEN
• NEN-EN-IEC 60238, lampfittingen met Edison-schroefdraad, artikel 1: uitgangspunt van lampen tot 2 A in E14, 4 A in E27 en 16 A in E40; temperatuur in het armatuur volgens IEC 60598. NEN en IEC
• NEN-EN-IEC 60598-1, armaturen, algemene eisen: opschriften, waaronder het maximale lampvermogen. NEN en IEC
• Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/2015, energie-etikettering van lichtbronnen: 806 lumen gelijk aan een gloeilamp van 60 W. Europese Commissie