Lamp voor in de hal: wat past er in een smalle, donkere of raamloze hal

In een hal beslist niet de stijl maar de hoogte. Onder een plafond van 2,50 m houdt u ongeveer 20 cm over boven de doorloop, en dat wijst de platte plafondlamp aan. De hanglamp bewaart u voor een hoge hal of een vide, de wandlamp voor bij de spiegel, in warmwit licht.

De hal is de ruimte waar u het kortst blijft en die u het vaakst ziet. Het is ook de enige plek waar u met volle handen doorheen loopt, langs een voordeur die de halve vloer bestrijkt, een meterkastdeur en vaak de onderste treden van de trap. Ons assortiment telt 57 plafondlampen voor de hal, 42 platte plafondlampen, 115 hanglampen voor de hal en 351 wandlampen voor binnen. Deze gids zegt welke daarvan uw hal werkelijk toelaat: de twee maten die u vooraf opneemt, het aantal lumen in een hal zonder raam, en wat er nodig is om thuiskomen in het donker niet op een portiek te laten lijken.

Een hal verlicht u niet als een kamer waar u blijft

In de woonkamer begeleidt het licht een hele avond. In de hal heeft het dertig seconden om drie dingen te doen: laten zien waar de sleutels liggen, de toon van het huis zetten, en uw ogen de tijd geven zich aan te passen. Wie ’s avonds thuiskomt, komt van een straat met weinig licht en heeft wijde pupillen. Wacht daar één felle, koele bron aan het plafond, dan staat u de eerste seconden te knipperen.

Onze vuistregel werkt ook omgekeerd: zijn de aangrenzende ruimten duidelijk lichter, breng dan het niveau in de gang omhoog. In een hal zijn die buren de woonkamer en de straat, en het avondlicht gaat er precies tussenin zitten. Ook in een veranda beslist het contrast met buiten, met de donkere tuin aan de andere kant van het glas: onze gids over veranda verlichting legt uit hoe dat glas ’s avonds geen spiegel wordt.

Praktisch betekent dat: warmer en lager dan in de rest van het huis, en meerdere bronnen in plaats van één. licht.de beschrijft de verlichting van hal en gang als de som van drie lagen, het algemene licht, het licht bij de kapstok en het licht bij de spiegel. Voor de lange, smalle variant hebben wij een aparte gids over gangverlichting.

Vrije hoogte en draaicirkel: de twee maten die u eerst opneemt

Voordat u naar modellen kijkt, pakt u de rolmaat. Een hal legt twee beperkingen op die geen enkele andere kamer kent.

De vrije hoogte boven de doorloop. Het Besluit bouwwerken leefomgeving vraagt bij nieuwbouw een vrije doorgang van minimaal 0,85 m breed, en voor een woonfunctie minimaal 2,30 m hoog. Die eis geldt voor de doorgang zelf, niet voor het midden van uw hal, maar hij zet wel de maat waarop in Nederland gerekend wordt. En het besluit is uitgesproken over armaturen: bij het bepalen van de vrije hoogte hoeft u geen rekening te houden met leuningen, wandlampen en deurklinken, maar wel met plafondlampen. Een lamp aan het plafond verlaagt dus officieel uw vrije hoogte, een lamp aan de muur niet. Onder een plafond van 2,50 m blijft er zo ongeveer 20 cm over voor het armatuur.

De draaicirkel van de deuren. Een voordeur die aan die 0,85 m voldoet, beschrijft een kwartcirkel van ruim 90 cm straal, over zijn volle hoogte. In een rijtjeshuishal van 1,10 m breed vult die cirkel bijna de hele vloer bij de deur, en in dat volume mag niets naar beneden hangen. Een Nederlandse hal heeft bovendien zelden één deur: de voordeur, de meterkastdeur, de deur naar de woonkamer en soms een trapkastdeur draaien over dezelfde paar vierkante meters. Dat is wat de meeste hanglampen in een hal diskwalificeert, en wat het bestaande lichtpunt, bijna altijd precies in het midden, zo vaak op de verkeerde plek legt.

Een jaren-30-woning met een tochtportaal maakt het strakker. Zo’n portaal meet vaak niet meer dan anderhalve vierkante meter en heeft twee deuren, de voordeur en een tochtdeur met glas, die er allebei in draaien. Daar past geen enkel armatuur dat uitsteekt: een platte plafondlamp of een wandlamp naast de tochtdeur zijn de twee overgebleven mogelijkheden.

Ons advies: zet de deuren helemaal open, plak de cirkels met schilderstape op de vloer en meet daarna de hoogte op de plek die overblijft. Die twee getallen schrappen driekwart van de modellen voordat u over stijl begint.

Platte plafondlamp of hanglamp: de hoogte beslist

Zodra de vrije hoogte bekend is, kiest het armatuur zichzelf. Het verschil tussen de families zit niet in de stijl maar in hun bouwhoogte. Onder een plafond van 2,50 m laat een platte plafondlamp van 11 cm nog 2,39 m over, een plafondlamp met een diepe kap van 25 cm nog 2,25 m, een korte hanglamp van 60 cm brengt het laagste punt op 1,90 m, en een hanglamp van 1,15 m op 1,35 m, ruim onder ooghoogte.

Een platte plafondlamp bouwt 11 tot 15 cm onder het plafond en blijft daarmee boven elke deurhoogte: geen enkele deur raakt hem, waar u hem ook ophangt. Dat kunt u van geen enkele andere familie zeggen. Zijn diffuser spreidt het licht naar beneden zonder felle plek, zodat u niet in de lamp kijkt als u uw hoofd optilt. Het verwijt dat hij er functioneel uitziet, slaat op modellen van twintig jaar geleden: een schijf van 25 cm met een zwarte rand en een opaaldiffuser lijkt in niets meer op een kelderarmatuur.

Een hanglamp zakt 60 cm tot meer dan een meter. In een hal van gewone hoogte kan dat maar op één voorwaarde: hang hem waar niemand loopt, boven een wandtafel tegen de muur of in een hoek, nooit binnen de draaicirkel van een deur. Hij wordt pas weer de juiste keuze als het volume omhoog gaat. Boven een open trap, in een vide of onder een hoog schuin plafond is hij de enige familie die de leegte vult, en die gids geeft de ophanghoogte per situatie.

Welke lamp past bij welk type hal

Nederlandse hallen vallen in vier configuraties uiteen. Per type: het hoofdarmatuur, de maximale bouwhoogte en de totale lichtstroom die u installeert, alle bronnen bij elkaar. Op elke productpagina in onze selectie plafondlampen voor de hal staat de hoogte onder het plafond: dat is de maat die u als eerste vergelijkt.

Uw hal	Hoofdarmatuur	Bouwhoogte	Te installeren lichtstroom	Het aandachtspunt
Smalle rijtjeshuishal, minder dan 1,20 m breed	Platte plafondlamp, of twee wandlampen die weinig uitsteken	Hoogstens 15 cm	600 tot 800 lumen	Niets steekt meer dan 15 cm de doorloop in
Tochtportaal of vestibule van 1 tot 2 m²	Platte plafondlamp, of één wandlamp naast de tochtdeur	Hoogstens 12 cm	400 tot 600 lumen	Twee deuren draaien over dezelfde vloer
Vierkante hal van 4 tot 6 m², plafond op 2,50 m	Platte plafondlamp, aangevuld met een wandlamp bij de spiegel	Hoogstens 15 cm	800 tot 1.200 lumen	Het armatuur buiten de draaicirkel leggen
Hal met open trap of vide, 3 m en hoger	Hanglamp of kroonluchter, buiten de looproute	2,30 m vrij eronder	1.200 tot 1.800 lumen	Bedenk vooraf hoe u de lamp vervangt

Een hal van minder dan 1,20 m breed is geen kleine kamer, het is een gang met een deur aan het eind. De verdeling van de lichtpunten over die lengte staat in onze gids over gangverlichting; welke muurkleur het zonder daglicht volhoudt, staat in ons artikel over gang verven.

Wandlamp bij de spiegel: het enige licht dat een gezicht verlicht

Een plafondlamp verlicht de vloer, de schouders en uw kruin. Voor een spiegel levert hij u twee wallen en een mond in de schaduw op: het licht komt van boven, en neus en wenkbrauwen werpen hun schaduw naar beneden.

De oplossing is bij lichtontwerpers bekend en in woongidsen afwezig: er moet verticaal licht zijn, dat van opzij komt, op gezichtshoogte. licht.de formuleert het voor de spiegel in de hal en adviseert zacht, niet verblindend licht uit wandlampen aan weerszijden van het glas, waarbij de plafondlamp de persoon van opzij moet aanlichten en niet de spiegel zelf. Onze wandlampen voor binnen vermelden de uitsteekmaat op de productpagina.

Drie maten volstaan om ze goed te plaatsen.

• De hoogte. Ons huisrichtpunt legt het lichtpunt op ongeveer 1,70 m boven de vloer, op ooghoogte. Lager verlicht u de kin van onderaf, hoger krijgt u de schaduw van de plafondlamp terug. Onze gids over de hoogte van een wandlamp geeft de richtmaten per ruimte.
• De uitsteekmaat. Blijf onder 15 cm. Een vlakke wandlamp die omhoog en omlaag schijnt, geeft de beste verhouding tussen geleverd licht en ingenomen ruimte. En zoals gezegd telt een wandlamp niet mee bij de vrije hoogte: in een krappe hal is dat precies de reden om hem te kiezen.
• De diffuser. Opaalglas, keramiek of een gesloten kap: op ooghoogte mag de lamp nooit zichtbaar zijn vanaf de voordeur.

Zit er geen leiding in de muur, dan zijn er twee oplossingen zonder hak- en breekwerk: een wandlamp met snoer en schakelaar op een stopcontact, of een spiegel met ingebouwde verlichting. Let bij die laatste op de lichtkleur, want een spiegel in koelwit geeft u elke ochtend een grauwe teint.

Hoeveel lumen in een hal zonder raam

Het licht dat op een vlak valt, meet u in lux. Voor verkeersruimten binnen houdt de norm NEN-EN 12464-1 100 lux aan. Die norm is geschreven voor werkplekken en niet voor woningen, maar het is het enige gepubliceerde getal. Een deel van het licht verdwijnt in de muren en het plafond: reken op ongeveer 200 geïnstalleerde lumen per vierkante meter om die 100 lux te halen.

Voor een hal van 5 m² komt u zo op 1.000 lumen. Eén lamp van 1.000 lumen midden aan het plafond haalt dat op papier en mist de ruimte: alles komt uit één punt, de muren blijven donker en de hal oogt kleiner dan hij is. Twee bronnen van 500 tot 600 lumen geven hetzelfde totaal, een beter beeld en een zachtere slagschaduw. Onze berekening per kamer staat in het artikel hoeveel lumen nodig.

In een hal zonder raam komen daar drie correcties bij.

• Geen daglicht, geen marge. Een kamer met een raam krijgt een deel van de dag duizenden lux gratis, wat een krappe installatie vergeeft. Een hal zonder raam leeft alleen van zijn lampen: mik op 250 lumen per vierkante meter.
• Donkere muren kosten geld. Een lichte muur geeft 70 tot 80 procent van het ontvangen licht terug, een donkere muur 20 tot 30 procent: verhoog de geïnstalleerde lichtstroom dan met 30 procent. Trekt u de kleur door tot op het plafond, zoals bij color drenching, dan houden alleen lampen die naar beneden schijnen hun lumen.
• Licht op de wanden, niet alleen op de vloer. Een hal oogt breed zodra zijn muren tot bovenaan worden aangelicht. Dat is het doorslaggevende argument voor armaturen die omhoog en omlaag schijnen.

Houd de lichtkleur tussen 2.700 en 3.000 K. Milieu Centraal noemt 2.700 K het gangbare warmwit voor woonruimten; die kleur sluit aan op de woonkamer en verzacht de thuiskomst ’s avonds, terwijl 3.000 K past bij een hal die op een keuken uitkomt. Boven 4.000 K krijgt u een kantoorentree.

Bewegingsmelder, dimmer en de fouten die van uw hal een portiek maken

De hal is de ruimte waar een bewegingsmelder het meeste oplevert, want het is de enige plek die u met volle handen doorkruist. Twee instellingen maken het verschil. Eerst de nalooptijd: één tot twee minuten, genoeg om de tassen neer te zetten en een jas uit te trekken, en niet de tien seconden die u met uw arm laten zwaaien. Dan de ledgeschiktheid: twee lampen van 6 W vormen een zeer lage belasting, die niet elke melder zonder flikkeren of spookschakelen aankan. De minimale belasting staat in de handleiding; bij het aanpassen van de bedrading geldt de NEN 1010.

Een dimmer bewijst een verwante dienst: vol vermogen in de ochtend, 30 procent ’s avonds, wat de verblinding bij thuiskomst in het donker oplost. Controleer wel of de lampen dimbaar zijn. Blijven ten slotte de vier fouten die wij het vaakst zien.

• Eén koele bron aan het plafond. Dat is de definitie van een portiek: vlak licht, zwarte muren, geen diepte.
• Een armatuur binnen de draaicirkel. Het houdt een paar maanden. Een lichtpunt midden in het plafond verplicht u tot niets: een plafondlamp verschuift met een lasdoos, een hanglamp met een haak.
• Een uitstekende wandlamp in een smalle doorloop. Boven 15 cm haakt u hem vroeg of laat met uw schouder mee, en een losgetrokken armatuur is een kapot armatuur.
• Twee verschillende wittinten. Een plafondlamp van 4.000 K en een wandlamp van 2.700 K in drie vierkante meter: het oog ziet dat er iets niet klopt, zonder te weten wat.

Nog een gratis ingreep: een spiegel aan het eind van de hal kaatst het licht terug en rekt het volume op.

Veelgestelde vragen over de lamp voor in de hal

Bronnen

• Vrije doorgang, regels bij nieuwbouw: vrije breedte van minimaal 0,85 m en, voor een woonfunctie, vrije hoogte van minimaal 2,30 m; bij het bepalen van de vrije hoogte tellen plafondlampen wel mee en leuningen, wandlampen en deurklinken niet. Informatiepunt Leefomgeving, Besluit bouwwerken leefomgeving
• Flur und Diele, verlichting van gang en hal: algemeen licht, licht bij de garderobe en licht bij de spiegel; wandlampen aan weerszijden van de spiegel. licht.de
• NEN-EN 12464-1, Licht en verlichting, werkplekverlichting deel 1: 100 lux gemiddelde verlichtingssterkte in verkeersruimten. NEN
• Ledlampen, lichtkleur in kelvin: 2.700 K als gangbaar warmwit voor woonruimten. Milieu Centraal
• NEN 1010, veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties. NEN