Boekenkast verlichting: wandlamp, ledstrip of spots?

Voor goede boekenkast verlichting combineert u twee soorten licht: accentlicht voor de boeken en objecten, met een ledstrip onder de planken, een wandlamp boven de kast of spots aan het plafond, en leeslicht, een verstelbare leeslamp bij de fauteuil. Kies warm wit van 2700 tot 3000 K met een kleurweergave (CRI) van minstens 90.

Een volle boekenkast is vaak de mooiste muur van het huis, en ook de slechtst verlichte: de plafondlamp schijnt van ver en elke plank werpt schaduw op de rij eronder. Zo pakt u het aan.

Accentlicht of leeslicht: twee taken voor één boekenkast

Accentlicht verlicht de kast zelf: boekruggen, objecten, het hout van de planken. Het is zacht, net iets sterker dan het licht in de kamer. Leeslicht valt op de bladzijde van wie in de fauteuil zit: dichtbij, gericht en verstelbaar.

Voor bibliotheken noemt licht.de 200 tot 300 lux op de boekenrekken en, volgens de werkplekkennorm, 500 tot 750 lux in de leeszone. Thuis geldt geen norm, maar de verhouding klopt. Ons advies om lang te lezen: 300 tot 500 lux op het boek. Hoe u lux omrekent naar lumen, staat in ons artikel over lux en lumen. Zet beide lichten op een eigen schakelaar.

Wandlamp, ledstrip of plafondspots: de drie oplossingen vergeleken

	Wandlamp erboven	Ledstrip in de kast	Plafondspots
Verlicht	De bovenste plank en de muur	Elke rij, van links naar rechts	De hele voorkant
Ideaal voor	Wandplanken, een lage kast	Een kast op maat of een nis	Een grote bestaande kast
Montage	Een aansluitpunt boven de kast	Profielen, kabels en een voeding	Een aansluitpunt aan het plafond
Nadeel	De onderste planken blijven donker	Zichtbaar als de strip verkeerd zit	Schaduw van elke plank op de rij eronder

Doorsnede van een boekenkast tegen de muur: een wandlamp boven de kast, een ledstrip onder de voorrand van elke plank, een plafondspot die onder 30° op de planken gericht is, en een tabel met de afstand van de spot per plafondhoogte — De afstanden gaan uit van een spot die op 1,40 m van de vloer richt, het midden van de rijen waar u het meest naar kijkt. Bij een lage kast richt u lager: de afstand blijft altijd de hoogte tussen plafond en richtpunt maal 0,58.

De wandlamp boven de kast

Zit er al een aansluitpunt in de muur, hang dan een horizontale wandlamp 20 tot 30 cm boven de kast of de bovenste plank, en kies hem minstens een derde zo breed als de kast. Onze LED wandlamp horizontale golf is 60 cm lang en geeft met zijn ingebouwde led van 8 W 1058 lumen in warm wit (3000 K): genoeg voor een plank van 1 tot 1,20 m. Met een led wandlamp vervangt u boven een hoge kast nooit een lamp. Vanaf drie of vier planken vult u aan met een ledstrip of spots.

Eiken wandplanken met boeken, keramische vazen en een plant, 's avonds verlicht door een zwarte horizontale led wandlamp boven de bovenste plank — De LED wandlamp horizontale golf bestaat in zwart, wit en goud. De led van 8 W is ingebouwd: boven de planken hoeft u nooit een lamp te vervangen, en het licht valt zowel op de bovenste plank als op de muur.

De ledstrip in de planken

Onder de voorrand van elke plank, naar achteren gericht: het licht valt op de boekruggen eronder en de strip blijft uit het zicht. Dat raden wij meestal aan.
In de zijwanden: scherend licht, mooi voor een nis of een vak met objecten.
Tegen de achterwand: tegenlicht dat objecten als silhouet toont.

Leg de strip in een aluminium profiel met een opaalkap, die van de lichtpuntjes één lijn maakt. Is de kast langer dan 2 à 3 m, kies dan 24 V in plaats van 12 V. Onze gids over de led strip legt die keuzes uit. Geen stopcontact in de buurt? Lichtlijsten op een accu zet u zonder kabel onder een plank; ons artikel over lampen installeren zonder elektriciteitsaansluiting vergelijkt de mogelijkheden.

Plafondspots gericht op de kast

Voor een bestaande, hoge of brede kast geldt de regel van schilderij verlichting: het licht valt onder ongeveer 30° ten opzichte van de verticaal, gericht op 1,40 m van de vloer. De afstand tot de voorkant van de kast is de hoogte tussen plafond en richtpunt maal 0,58: 64 cm bij een plafond van 2,50 m, 69 cm bij 2,60 m, 75 cm bij 2,70 m en 92 cm bij 3,00 m. Dichterbij scheert het licht langs de planken; verder weg staat wie een boek zoekt in zijn eigen schaduw.

Ons rekenvoorbeeld: bij 2,50 m verlicht een GU10-lamp met een bundel van 36° een strook van ongeveer 80 cm. Hang dus om de 80 cm een spot, de eerste op 40 cm van de zijkant. Onze plafondspot van natuurlijk hout, 14 cm in doorsnee, neemt een GU10-ledlamp tot 10 W.

Kleurtemperatuur en CRI: de echte kleuren van boeken en objecten

De kleurtemperatuur, in kelvin, bepaalt de tint van wit licht. Volgens Milieu Centraal hebben ledlampen in de winkel standaard 2700 K, vergelijkbaar met een gloeilamp; met minder kelvin kleurt het licht naar oranje. Ons advies: 2700 K bij donker hout en oude banden, 3000 K bij een lichte kast. Houd één lichtkleur aan voor alle bronnen, anders oogt de kast vlekkerig.

De kleurweergave-index (CRI of Ra) geeft op een schaal tot 100 aan hoe natuurgetrouw kleuren ogen. Sinds 1 september 2021 moeten lichtbronnen volgens de Europese ecodesignverordening minstens CRI 80 halen; voor een boekenkast raden we 90 aan. Het echte gevaar voor papier is direct zonlicht, niet de ledlamp, die vrijwel geen uv geeft.

Een leeshoek verlichten bij de boekenkast

Net als bij een leeslamp bed hoort bij de fauteuil een lichtbron dichtbij, verstelbaar en gericht op de bladzijde. Ons advies: hang de lamp naast de fauteuil, iets naar achteren, op 1,20 tot 1,40 m van de vloer, zodat het licht over uw schouder valt; bent u rechtshandig, dan links. Een lamp van 250 tot 400 lumen volstaat; wat de rest van de kamer vraagt, rekenen we voor in onze gids over hoeveel lumen u nodig heeft. Onze wandleeslamp in zwart staal reikt tot 52 cm van de muur; vergelijkbare modellen staan bij onze wandlamp voor lezen.

Leeshoek 's avonds: een fauteuil van linnen en eiken naast een eiken boekenkast met linnen banden, verlicht door een zwarte wandleeslamp met een flexibele verchroomde arm die op een open boek op de armleuning schijnt — De wandleeslamp met draaibare kop in zwart staal zit op een voet van 8 cm doorsnee. Hij werkt met een G9-ledlamp van maximaal 8 W, niet meegeleverd: kies die in warm wit met een CRI van minstens 90.

Laat het accentlicht van de kast branden: met alleen de leeslamp aan springt uw oog steeds tussen bladzijde en donker. Werkt u in dezelfde hoek aan een laptop, dan gelden de regels van kantoorverlichting: 500 lux op het werkvlak volgens NEN-EN 12464-1.

Objecten en open vakken laten uitkomen

Keramiek krijgt reliëf door licht van opzij, met een korte strip in de zijwand; licht van voren maakt het plat. Glas en metaal verlicht u van boven of van achteren. Ons advies: laat een paar vakken in het halfdonker, want een kast die overal even licht is, verliest haar diepte.

Veelgemaakte fouten: reflecties, schaduw en warmte

De zichtbare strip. Leg hem 1 tot 2 cm achter de rand, in een profiel.
Reflecties op glazen deuren en glanzende omslagen. Houd de 30° aan: de reflectie gaat dan naar de vloer.
Schaduw. Een spot te dicht bij de kast verlicht alleen de bovenkant van elke rij.
Warmte bij papier. Vervang een oud halogeenspotje door een ledlamp met dezelfde fitting, en houd de voeding van de strip geventileerd, buiten een vol vak.

Werk met de groep uitgeschakeld in de meterkast. Een nieuw aansluitpunt laat u aanleggen door een erkend installateur, volgens NEN 1010 in Nederland of het AREI in België.

Veelgestelde vragen over boekenkastverlichting

Hoe verlicht ik een boekenkast?

Combineer accentlicht en leeslicht: een ledstrip onder de voorrand van elke plank, een wandlamp boven de kast of plafondspots onder 30°, plus een verstelbare leeslamp bij de fauteuil. Kies warm wit van 2700 tot 3000 K en een CRI van minstens 90.

Hoe kan ik verlichting in mijn kast maken?

Leg een ledstrip in een aluminium profiel onder elke plank, tegen de voorrand en naar achteren gericht. De voeding verbergt u achter of onder de kast; een nieuw vast aansluitpunt laat u aanleggen door een installateur.

Hoe kan ik mijn kast verlichten zonder stroom?

Met lichtlijsten of spotjes op een oplaadbare accu, vaak met magneet of bewegingssensor, die u zonder boren onder een plank zet. Reken op minder licht, regelmatig opladen en een kleurweergave die zelden vermeld staat.

Wat is het verschil tussen 3000K en 4000K licht?

3000 K is warm wit, sfeervol voor de avond; 4000 K is neutraal wit, frisser, meer iets voor een werkplek. Voor een boekenkast raden we 2700 tot 3000 K aan.

Hoeveel licht heb ik nodig om te lezen?

Ons advies: 300 tot 500 lux op de bladzijde. Een leeslamp van 250 tot 400 lumen dicht bij het boek volstaat. Aan een bureau geldt 500 lux op het werkvlak, volgens NEN-EN 12464-1.

Bronnen

NEN-EN 12464-1, Licht en verlichting, verlichting van werkplekken, deel 1: werkplekken binnen (500 lux op het werkvlak voor lezen en schrijven). NEN
Bibliotheek, lichttoepassingen (200 tot 300 lux op de boekenrekken, 500 tot 750 lux in de leeszone volgens DIN EN 12464-1). licht.de
Keuzehulp: zo vind je de juiste ledlamp (standaard 2700 K, vergelijkbaar met een gloeilamp). Milieu Centraal
Verordening (EU) 2019/2020 van de Commissie, ecodesigneisen voor lichtbronnen (kleurweergave-index van minstens 80 sinds 1 september 2021). Europese Unie
Kleurweergave-index, kleurtemperatuur en ledlamp, encyclopedische artikelen. Wikipedia